Projektowanie chipów w Ukrainie

Bezfabryczna firma projektuje chipy, ale nie posiada fabryki. Wysyła swoje gotowe projekty do foundry, firmy, która produkuje chipy dla innych przedsiębiorstw. Większość foundry działa na Tajwanie i w innych krajach azjatyckich. W listopadzie 2023 r., podczas wydarzenia Ukraine Global Innovation, Valeria Ionan, wiceminister transformacji cyfrowej, ogłosiła, że Ukraina utworzy sieć firm bezfabrycznych zajmujących się zautomatyzowanym projektowaniem mikroukładów. Deklarowanym celem jest produkcja do 50 000 chipów miesięcznie w ciągu trzech lat na potrzeby broni precyzyjnej^[2,3]. Mykhailo Fedorov, wicepremier i minister transformacji cyfrowej, powiedział, że ministerstwo planowało opracować i zaprezentować ukraiński chip w 2024 r.^[4]. Sektor, na którym opiera się plan, jest realny. Według danych rynkowych przytaczanych przez UkraineInvest, pod koniec 2024 r. ponad 5000 firm i przedsiębiorców indywidualnych w Ukrainie zajmowało się produkcją elektroniki^[11]. Deklarowanym klientem jest produkcja obronna. Ministerstwo Obrony poinformowało, że produkcja dronów wzrosła z kilku tysięcy sztuk w 2022 r. do 4 milionów w 2025 r., a cel na 2026 r. przekracza 7 milionów^[33,34]. Drony i amunicja kierowana są zbudowane wokół mikrokontrolerów i chipów radiowych.

Instytut Fizyki Półprzewodników im. Łaszkariowa w Kijowie jest głównym instytutem badawczym ds. półprzewodników w kraju. Został założony w 1960 roku jako część Narodowej Akademii Nauk Ukrainy^[6]. Katedra Mikroelektroniki Narodowego Uniwersytetu Technicznego Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny im. Igora Sikorskiego” kształci projektantów układów scalonych i jest jednym z najstarszych programów uniwersyteckich w tej dziedzinie w kraju^[8].

Zagraniczne firmy fabless już projektują chipy w Ukrainie. Melexis, belgijski producent chipów czujnikowych, prowadzi biuro projektowe w Kijowie, gdzie ukraińscy inżynierowie definiują, projektują, rozplanowują i testują mikrochipy^[5,9]. W 2018 roku firma otworzyła wspólne laboratorium elektroniki analogowej z Kijowskim Instytutem Politechnicznym, który kształci inżynierów potrzebnych branży^[7]. Szerszy sektor technologiczny zasilający ten pipeline jest duży: eksport usług IT osiągnął 6,66 miliarda dolarów w 2025 roku, największy eksport usług w kraju^[35].

Ministerstwo Transformacji Cyfrowej planowało wprowadzenie Chips Act UA w 2024 roku. Ten pakiet legislacyjny, wzorowany na europejskim Chips Act, miałby oferować subsydia, obniżki podatków i jasne zasady transferu technologii^[10,12]. Przyjęta przez Radę Ministrów 14 stycznia 2025 roku rządowa strategia innowacji wyznacza cel umieszczenia Ukrainy wśród 15 najlepszych krajów w mikroelektronice i osiągnięcia 1% globalnej produkcji chipów do 2030 roku^[10,11]. Ukraińskie Stowarzyszenie Półprzewodników (NSAU) zrzesza firmy, badaczy i instytucje państwowe, aby budować ekosystem potrzebny strategii^[1].

Diia City to specjalny reżim prawny i podatkowy dla firm technologicznych, który funkcjonuje na terenie całej Ukrainy od 2022 roku. Parlament utworzył go ustawą O stymulowaniu rozwoju gospodarki cyfrowej z 15 lipca 2021 roku, a rezydenci płacą obniżone stawki podatku od dochodów i zysków^[13,14].

Parki przemysłowe działają na podstawie ustawy O parkach przemysłowych, a do 2025 roku zarejestrowano około 100 parków. Budżet państwa na 2025 rok przeznaczył 1 miliard hrywien, około 25 milionów dolarów, na zachęty inwestycyjne dla znaczących inwestorów i parków przemysłowych^[15]. W kwietniu 2025 roku Ukraina i Stany Zjednoczone podpisały umowę ustanawiającą Fundusz Inwestycji Odbudowy, wspólny fundusz czerpiący przychody z przyszłych licencji na ukraińskie złoża mineralne^[17,18]. Ministerstwo Gospodarki publikuje katalog zarejestrowanych parków w języku angielskim^[30], a unijny Instrument na rzecz Ukrainy, obowiązujący od marca 2024 roku, zapewnia do 50 miliardów euro na lata 2024–2027, przy czym wypłaty są powiązane z reformami zawartymi w planie Ukrainy^[29].

Ukraina ma największe w Europie zasoby tytanu, około 7% światowych zasobów, i należy do pięciu krajów o największych zbadanych zasobach grafitu^[19]. Kombinat górniczy w Irszansku w obwodzie żytomierskim, obsługiwany przez państwową spółkę UMCC Titanium, wydobywa ilmenit, rudę tytanu używaną w częściach lotniczych, farbach i komponentach elektronicznych^[21]. Złoże Zawallia w obwodzie kirowohradzkim jest jedynym z sześciu złóż grafitu na Ukrainie obecnie eksploatowanym; grafit jest materiałem anod do baterii i elektrod do produkcji stali^[22].

Złoże litu Połochiwśke w obwodzie kirowohradzkim zawiera ponad 760 000 ton ekwiwalentu węglanu litu, co czyni je jednym z największych złóż litu w Europie^[23,24]. Inne duże złoża litu Ukrainy, Szewczenkiwśke w obwodzie donieckim i Kruta Bałka w obwodzie zaporoskim, znajdują się na terytorium okupowanym przez Rosję^[25]. Rządowa strategia surowcowa, obowiązująca do 2056 roku, ma na celu rozwój 20 projektów poszukiwawczych i wydobywczych oraz budowę krajowego przetwórstwa tytanu, anod grafitowych, baterii i tlenków pierwiastków ziem rzadkich zamiast eksportu surowej rudy^[20]. Okupacja wykracza poza lit: według oceny SecDev cytowanej przez BBC rosyjskie siły kontrolowały 63% ukraińskich kopalń węgla oraz około połowy złóż manganu, cezu, tantalu i pierwiastków ziem rzadkich^[31], a złoże pierwiastków ziem rzadkich Azowśke w obwodzie donieckim i złoże Nowopołtawśke w obwodzie zaporoskim, zawierające rudy pierwiastków ziem rzadkich i niobu, znajdują się na okupowanym terytorium^[32].

Ukraina projektuje układy scalone, ale ich nie produkuje. Plany rządowe opisują przemysł fabless, który obsługiwałby zagraniczne foundry, a modele produkcyjne, które ministerstwo przeanalizowało, opierają się na ustawodawstwie Chips Act UA, które do 2026 roku wciąż nie trafiło do Verkhovna Rada, choć ministerstwo spodziewa się, że projekt dotrze do parlamentu do końca 2026^[12,36]. Cele produkcyjne ogłoszone w 2023 roku były celami na kolejne trzy lata^[2].

Bogactwa mineralne są w dużej mierze niewykorzystane. UkrLithiumMining, spółka posiadająca licencję na złoże Połochiwskie, otrzymała prawo do jego wykorzystania bez przetargu, a wydobycie nie rozpoczęło się wiele lat później^[26,27]. Przed 2022 r. Ukraina była znaczącym dostawcą tytanu, galu, manganu i rudy żelaza do Europy, a Komisja Europejska wskazuje Ukrainę jako potencjalne źródło ponad 20 surowców krytycznych, jednak ich wydobycie wymaga dużych inwestycji, a kilka największych złóż znajduje się na terytorium okupowanym^[19,25].

Mapa na tej stronie jest wizualizacją publicznych zbiorów danych. Główne źródła wymieniono poniżej.