Projektowanie chipów w Ukrainie
Czy Ukraina produkuje chipy? Ukraina nie ma fabryki chipów. Kraj buduje branżę fabless, która projektuje chipy u siebie i zleca ich produkcję za granicą, opierając się na największych w Europie zasobach tytanu.
Ten artykuł opisuje prace Ukrainy nad projektowaniem własnych chipów. Chip, nazywany także układem scalonym, to niewielki kawałek krzemu, który zawiera miliony maleńkich przełączników elektronicznych zwanych tranzystorami. Procesor to chip, który wykonuje instrukcje programu. Ukraina nie ma fabryki chipów, więc kraj obrał strategię fabless: ukraińskie firmy projektują chipy, a zagraniczne fabryki je produkują. W kolejnych sekcjach opisano społeczność projektantów, stojące za nią instytuty badawcze, przepisy i ramy inwestycyjne, które ją wspierają, minerały pod nią oraz ograniczenia, z którymi mierzy się ten plan. Źródła znajdują się na końcu.
Interaktywna mapa poniżej pokazuje, gdzie odbywa się projektowanie chipów: uniwersytety i instytuty badawcze, fabryki chipów oraz regiony wydobycia minerałów zaopatrujące przemysł elektroniczny, od kwarcu po pierwiastki ziem rzadkich. Kliknij punkt, aby przeczytać jego historię, lub filtruj warstwy według kategorii.
Geografia pochodzi z Natural Earth. Dane mineralne pochodzą z USGS Mineral Commodity Summaries. Regiony i przepływy są przybliżone. Ostatnia weryfikacja: 23 października 2026
Pobierz dane (JSON)Dziedzictwo Kvazar
Procesory powstawały w Kijowie już wcześniej. W czasach sowieckich stowarzyszenie produkcyjne Kwazar w Kijowie wytwarzało KR580VM80A, kopię Intel 8080. Ten układ Intela był procesorem wewnątrz Altaira 8800, maszyny, która zapoczątkowała przemysł komputerów osobistych. Zachodnich układów nie można było kupić ani licencjonować w poprzek zimnowojennego podziału, więc projekt odtworzono na miejscu, a ten procesor stał się jednym z najszerzej stosowanych w sowieckim sprzęcie[37]. Zakład później wymieniał K1810VM86, kopię Intel 8086, wśród produktów, które oferował[38]. Kwazar-IS, spółka będąca następcą zakładu, nadal sprzedaje mikroukłady i tranzystory[47].
Kopiowanie było ceną zamkniętego zestawu instrukcji. Zestaw instrukcji to lista poleceń maszynowych, które rozumie procesor. W latach 70. każdy zestaw instrukcji należał do firmy, która go stworzyła, a w Związku Radzieckim nie było legalnej drogi do korzystania z niego. RISC-V to zestaw instrukcji opublikowany jako otwarty standard: każdy może przeczytać specyfikację i zaimplementować go bez licencji, a żadna firma nie ma prawa go wstrzymać.

Branża stawiająca design na pierwszym miejscu
Bezfabryczna firma projektuje chipy, ale nie posiada fabryki. Wysyła gotowe projekty do foundry, firmy produkującej chipy dla innych przedsiębiorstw. Większość foundry działa na Tajwanie i w innych krajach azjatyckich. Podczas wydarzenia Ukraine Global Innovation w listopadzie 2023 r. Valeria Ionan, wiceminister transformacji cyfrowej, ogłosiła, że Ukraina utworzy sieć firm bezfabrycznych zajmujących się automatycznym projektowaniem mikroukładów. Deklarowanym celem jest produkcja do 50 000 chipów miesięcznie w ciągu trzech lat na potrzeby broni precyzyjnej[2,3]. Mykhailo Fedorov, wicepremier i minister transformacji cyfrowej, powiedział, że ministerstwo planowało opracować i zaprezentować ukraiński chip w 2024 r.[4]. Sektor, na którym opiera się ten plan, jest realny. Dane rynkowe przytaczane przez UkraineInvest pokazują, że pod koniec 2024 r. ponad 5000 firm i przedsiębiorców indywidualnych w Ukrainie zajmowało się produkcją elektroniki[11]. Deklarowanym klientem jest produkcja obronna. Ministerstwo Obrony poinformowało, że produkcja dronów wzrosła z kilku tysięcy sztuk w 2022 r. do 4 milionów w 2025 r., a cel na 2026 r. przekracza 7 milionów[33,34]. Drony i amunicja kierowana są zbudowane wokół mikrokontrolerów i chipów radiowych.
Baza badawcza
Instytut Fizyki Półprzewodników im. Łaszkariowa w Kijowie jest głównym instytutem badawczym kraju w dziedzinie półprzewodników. Został założony w 1960 roku jako część Narodowej Akademii Nauk Ukrainy[6]. Katedra Mikroelektroniki Narodowego Uniwersytetu Technicznego Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny im. Igora Sikorskiego” kształci projektantów układów scalonych i jest jednym z najstarszych programów uniwersyteckich w tej dziedzinie w kraju[8].
Zagraniczne firmy fabless już projektują chipy w Ukrainie. Melexis, belgijski producent chipów sensorowych, prowadzi biuro projektowe w Kijowie, gdzie ukraińscy inżynierowie definiują, projektują, rozplanowują i testują mikrochipy[5,9]. W 2018 roku firma otworzyła wspólne laboratorium elektroniki analogowej z Kijowskim Instytutem Politechnicznym, który kształci inżynierów potrzebnych branży[7]. Szerszy sektor technologiczny zasilający ten pipeline jest duży: eksport usług IT osiągnął 6,66 miliarda dolarów w 2025 roku, co stanowi największy eksport usług w kraju[35].
Chips Act UA i cel na 2030
Ministerstwo Transformacji Cyfrowej planowało wprowadzenie Chips Act UA w 2024 roku. Ten pakiet prawny, wzorowany na europejskim Chips Act, miał oferować subsydia, obniżki podatków i jasne zasady transferu technologii[10,12]. Przyjęta przez Radę Ministrów 14 stycznia 2025 roku strategia innowacyjna rządu wyznacza cel umieszczenia Ukrainy wśród 15 najlepszych krajów w mikroelektronice i osiągnięcia 1% globalnej produkcji chipów do 2030 roku[10,11]. Ukraińskie Stowarzyszenie Półprzewodników (NSAU) zrzesza firmy, badaczy i instytucje państwowe, aby budować ekosystem potrzebny strategii[1].
Ramy prawne dla inwestorów
Diia City to specjalny reżim prawny i podatkowy dla firm technologicznych, który działa na terenie całej Ukrainy od 2022 roku. Parlament utworzył go ustawą O stymulowaniu rozwoju gospodarki cyfrowej z 15 lipca 2021 roku, a rezydenci płacą obniżone stawki podatku od dochodów i zysków[13,14].
Parki przemysłowe działają na podstawie ustawy o parkach przemysłowych, a do 2025 roku zarejestrowano około 100 parków. Budżet państwa na 2025 rok przeznaczył 1 miliard hrywien, około 25 milionów dolarów, na zachęty inwestycyjne dla znaczących inwestorów i parków przemysłowych[15]. W kwietniu 2025 roku Ukraina i Stany Zjednoczone podpisały umowę ustanawiającą Fundusz Inwestycyjny Odbudowy, wspólny fundusz czerpiący przychody z przyszłych licencji na ukraińskie złoża mineralne[17,18]. Ministerstwo Gospodarki publikuje katalog zarejestrowanych parków w języku angielskim[30], a unijny Instrument na rzecz Ukrainy, obowiązujący od marca 2024 roku, zapewnia do 50 miliardów euro na lata 2024–2027, przy czym wypłaty są powiązane z reformami zawartymi w planie Ukrainy[29].
Elektronika na wojnie
Pełnoskalowa inwazja zmieniła półprzewodniki z ambicji eksportowej w problem zaopatrzeniowy. Do końca 2025 roku Ministerstwo Obrony i Ministerstwo Transformacji Cyfrowej zakontraktowały 1,8 mln dronów wszystkich typów za około 147 mld hrywien[39]. Produkcja przesunęła się z importu gotowych systemów na montaż z komponentów w kraju, a drony latające na szpuli kabla światłowodowego zamiast na radiu, dzięki czemu zakłócanie nie może przerwać łącza, zostały opracowane w czasie wojny[40].
Państwo zbudowało wokół tego zapotrzebowania instytucję. BRAVE1, wspierany przez państwo klaster technologii obronnych uruchomiony w kwietniu 2023 r., łączy deweloperów z siłami zbrojnymi i do końca 2026 r. przyznał ponad 1000 grantów o wartości 6,2 mld hrywien, czyli około 139 mln dolarów[41]. Klaster publikuje swoje priorytety technologiczne wspólnie z Ministerstwem Obrony, a obejmują one dziedziny, które zużywają procesory wbudowane: pojazdy bezzałogowe, naprowadzanie, walkę elektroniczną i sztuczną inteligencję[43].
Wojna pokazała również, skąd broń czerpie swoje układy scalone. Kiedy badacze z RUSI, brytyjskiego instytutu studiów obronnych, rozebrali rosyjską broń odzyskaną na Ukrainie, około 70% z 450 badanych komponentów mikroelektronicznych pochodziło od amerykańskich firm[42]. Kontrola eksportu takich komponentów stała się narzędziem konfliktu. Krajowy program projektowania odpowiada na pytanie, które wojna uczyniła konkretnym: które części broni zależą od decyzji podjętej w innym kraju.
Zależność działa w obie strony. Neon to gaz, który przenosi światło laserów używanych do grawerowania wzorów na chipach. Nikt go nie wydobywa. Jest oddzielany od powietrza, a przed 2022 rokiem dwie ukraińskie firmy, Ingas z Mariupola i Cryoin z Odessy, oczyściły około połowy światowych dostaw klasy półprzewodnikowej[44]. Obie wstrzymały produkcję po inwazji na pełną skalę, a US Geological Survey nadal wymienia dostawy gazów rzadkich z regionu jako ograniczone[45]. Kraj nie posiada złoża neonu. Neon to zdolność rafinacji, zbudowana na jednostkach separacji powietrza radzieckich hut stali, a wojna ją przerwała.

Ukraińskie uzbrojenie
Drony dominują w produkcji ukraińskiego uzbrojenia, a ich elektronika to w większości gotowe części. Nie udokumentowano, aby żadna ukraińska broń działała na rdzeniu RISC-V; publiczne badania komponentów w ukraińskich dronach FPV wymieniają układy scalone z rdzeniami ARM[50]. Poniższe wpisy wymieniają każdą część i to, co jest o niej udokumentowane.

To główny typ uzbrojenia w tej klasie. Nie udokumentowano żadnego ukraińskiego drona FPV działającego na rdzeniu RISC-V; publiczne przeglądy ich komponentów wymieniają układy z rdzeniami ARM[50].
Komputer, który utrzymuje statek powietrzny w stabilności i steruje silnikami. Kontrolery lotu udokumentowane w ukraińskich dronach FPV wykorzystują mikrokontrolery STM32, których rdzenie to konstrukcje ARM Cortex-M[50].
Ten element zmienia prędkość silnika. Jednostki w tej klasie używają układów STM32F051, STM32G071 lub GD32E230; GD32E230 jest klonem STM32. Wszystkie mają rdzenie ARM[50].
To odbiorczy koniec otwartego łącza radiowego. Niektóre odbiorniki ExpressLRS są zbudowane na ESP32-C3, mikrokontrolerze, którego rdzeń implementuje zestaw instrukcji RISC-V[52][51]. Nie publikuje się, jaki odbiornik ma dana ukraińska jednostka.
Baza surowcowa
Ukraina posiada największe w Europie rezerwy tytanu, około 7% światowych zasobów, i znajduje się w pierwszej piątce krajów pod względem zbadanych rezerw grafitu[19]. Kompleks wydobywczy Irshansk w obwodzie żytomierskim, zarządzany przez państwową firmę UMCC Titanium, wydobywa ilmenit. Ilmenit to ruda tytanu używana w częściach samolotów, farbach i komponentach elektronicznych[21]. Spośród sześciu ukraińskich złóż grafitu, dziś wydobywa się tylko złoże Zavallia w obwodzie kirowohradzkim. Grafit to materiał używany w anodach akumulatorów i elektrodach do produkcji stali[22].
Złoże litu Połochiwskie w obwodzie kirowohradzkim zawiera ponad 760 000 ton ekwiwalentu węglanu litu, jedno z największych złóż litu w Europie[23,24]. Inne główne złoża litu na Ukrainie, Szewczenkiwskie w obwodzie donieckim i Kruta Bałka w obwodzie zaporoskim, znajdują się na terytorium okupowanym przez Rosję[25]. Strategia surowcowa rządu sięga 2056 roku. Ma na celu rozwój 20 projektów poszukiwawczych i wydobywczych oraz budowę krajowego przetwórstwa tytanu, anod grafitowych, baterii i tlenków metali ziem rzadkich, tak aby Ukraina eksportowała przetworzone materiały, a nie surową rudę[20]. Okupacja wykracza poza lit. Według oceny SecDev cytowanej przez BBC, siły rosyjskie kontrolowały 63% ukraińskich kopalń węgla i około połowę złóż manganu, cezu, tantalu i metali ziem rzadkich[31]. Złoże metali ziem rzadkich Azowskie w obwodzie donieckim i złoże Nowopoltawskie w obwodzie zaporoskim, zawierające rudy metali ziem rzadkich i niobu, znajdują się na terytorium okupowanym[32].
Ograniczenia
Ukraina projektuje chipy, ale ich nie produkuje. Plany rządowe opisują branżę typu fabless, w której zagraniczne odlewnie zajmowałyby się produkcją. Modele produkcyjne przeglądane przez ministerstwo zależą od przepisów Chips Act UA, które do 2026 roku nie trafiły jeszcze do Rady Najwyższej. Ministerstwo spodziewa się, że projekt trafi do parlamentu do końca 2026 roku[12,36]. Cele produkcyjne ogłoszone w 2023 roku były celami na następne trzy lata[2].
Większość tego bogactwa mineralnego pozostaje niewykorzystana. UkrLithiumMining posiada licencję na złoże Połochiwskie, otrzymała prawo do jego użytkowania bez przetargu, a lata później wydobycie nie rozpoczęło się[26,27]. Przed 2022 rokiem Ukraina dostarczała Europie znaczące ilości rud tytanu, galu, manganu i żelaza, a Komisja Europejska wymienia Ukrainę jako potencjalne źródło ponad 20 krytycznych surowców. Wydobycie tych materiałów z ziemi wymaga dużych inwestycji, a kilka największych złóż znajduje się na terytorium okupowanym[19,25].
Zbiory danych
Mapa na tej stronie korzysta z publicznych zbiorów danych. Główne źródła znajdują się poniżej.
| Zbiór danych | Opis |
|---|---|
| Państwowa Służba Geologiczna Ukrainy | Dane dotyczące poszukiwań i inwestycji w złoża mineralne kraju oraz dokumenty licencyjne dla poszczególnych złóż. |
| Portal otwartych danych Ukrainy | Rejestry rządowe i statystyki w formacie czytelnym maszynowo. |
| Natural Earth | Mapa na tej stronie wykorzystuje wektorową geografię w domenie publicznej. |
Odwołania
- [1]NSAU. Semiconductor Association of Ukraine.
- [2]The New Voice of Ukraine. Ukraine unveils bold plan: 50,000 monthly microchips in 3 years. Nov. 2023.
- [3]Euromaidan Press. Ukraine to launch production of microchips and components for high-precision weapons. 9 Jan. 2024.
- [4]Militarnyi. Ukraine will launch production of microchips for high-precision weapons. Jan. 2024.
- [5]Kyiv Post. Ukraine to Kickstart Its Microchip Industry.
- [6]Lashkaryov Institute of Semiconductor Physics, NAS of Ukraine. About the Institute.
- [7]Igor Sikorsky Kyiv Polytechnic Institute. A joint educational-scientific-research laboratory of analog electronics Melexis-KPI was opened. 26 Dec. 2018.
- [8]Microelectronics Department, Igor Sikorsky Kyiv Polytechnic Institute. About the Department.
- [9]Melexis. Offices and locations worldwide.
- [10]Komersant Ukrainian. Creating a full cycle of chip production in Ukraine: how realistic is it, a study.
- [11]UkraineInvest. Electronics manufacturing.
- [12]dev.ua. Ukraine plans to establish its own chip production. Jan. 2025.
- [13]KPMG in Ukraine. Diia City.
- [14]UNCTAD Investment Policy Monitor. New preferential tax and legal regime for IT residents in Diia City. 2022.
- [15]U.S. Department of State. 2025 Investment Climate Statements: Ukraine.
- [16]Ministry of Economy of Ukraine. 13 Industrial Parks Receive State Incentives in 2025. 19 Dec. 2025.
- [17]U.S. Department of the Treasury. Announcement of Agreement to Establish United States-Ukraine Reconstruction Investment Fund. 30 Apr. 2025.
- [18]CSIS. What to Know About the Signed U.S.-Ukraine Minerals Deal. 2025.
- [19]World Economic Forum. The future of critical raw materials in Ukraine and the world. July 2024.
- [20]CMS. Ukraine Adopts Critical Raw Materials Development Strategy.
- [21]UMCC-Titanium. Irshansk Mining and Processing Plant.
- [22]Euromaidan Press. Ukraine's graphite plant proves Western supply chains can bypass China, one African batch at a time. 19 Mar. 2026.
- [23]Ukraine Open for Business. Lithium reserves in Ukraine: over 760 thousand tons at Polokhivske deposit.
- [24]UkrLithiumMining. Project: the Polokhivske lithium deposit.
- [25]Kyiv Independent. Russia seizes Ukraine's most valuable lithium deposits, but US minerals deal not at risk, investor says. 2025.
- [26]Censor.NET. How Tabalov's UkrLithiumMining received permission to use largest lithium deposit without tender.
- [27]Anticorruption Action Centre. Expensive uranium and unclear lithium. Who controls Ukrainian strategic deposits?
- [28]State Geological Survey of Ukraine. Mining Investment Opportunities: Critical Raw Materials.
- [29]European Commission. The Ukraine Facility.
- [30]Ministry of Economy of Ukraine. Catalogue of industrial parks now available in English.
- [31]BBC News. What minerals does Ukraine have and what are they used for? 2025.
- [32]GIS Reports. The geopolitical impact of the U.S.-Ukraine minerals deal.
- [33]Kyiv Independent. Ukraine's drone production jumps 370% in 2026, says defense ministry.
- [34]The Ukrainian Review. Drones Made in Ukraine: How a Wartime Industry Is Going Global. 2026.
- [35]dev.ua. In 2025, Ukrainian IT exports returned to growth after two years of decline.
- [36]dev.ua. Chip production in Ukraine: has the government forgotten about its ambitious goal, and at what stage is its implementation? Answers from Mykhailo Fedorov, Ministry of Digital Affairs, and a representative of the working group. 2026.
- [37]Wikipedia. KR580VM80A.
- [38]Wikipedia. K1810VM86.
- [39]Ministry of Defence of Ukraine. For 2024-2025, the Ministry of Defense, in collaboration with the Ministry of Digital Transformation, has already contracted 1.8 million drones totaling nearly UAH 147 billion. 2025.
- [40]National Security and Defense Council of Ukraine. Results of Ukraine's Defense Industry in 2025: FPV Drones.
- [41]The Defense Post. Brave1 Funding for Ukrainian Defense Tech Tops 1,000 Grants. Sept. 2026.
- [42]CNBC. US components found in Russian, Iranian military tech. Apr. 2023.
- [43]ZBROYA. Brave1 Grant Program.
- [44]Vox. How Russia's war against Ukraine could make the chip shortage worse. 2022.
- [45]U.S. Geological Survey. Mineral Commodity Summaries 2026: Helium and Rare Gases.
- [46]ZeptoBars. Annotated die photograph of the KR580VM80A. Wikimedia Commons, CC BY 3.0.
- [47]Kvazar-IS. Products and prices.
- [48]ArmyInform. FPV drones of the Ukrainian military. Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
- [49]Jurii. Neon discharge tube. Wikimedia Commons, CC BY 3.0.
- [50]robi sen. Ukrainian Drone Components. 2026.
- [51]Espressif Systems. ESP32-C3 Series.
- [52]Open Electronics. Open Source ExpressLRS Receivers: Extreme Range with ESP32-C3. 2026.